Keman yayı...

Arşe,

Keman; (Alm. Geige, Fr. Violoa, İng. Violon, İta. Violino)  

Keman, Rebec ve Lira da braccio isimli enstrümanlardan türemiştir. İlk gerçek dört telli kemanlar 16. yüzyılın başlarında Avrupa’da kullanıldı.  Muhtemelen en tanınmış orkestra çalgısı olan keman bir yayla çalınan, telli bir enstrüman olup ses aralığı 4 oktav olan perdesiz bir çalgıdır. Keman Ailesinin en geniş aralıklı sesine sahip olan üyesi olan Kemanın yanında diğer üyeleri Viola, Çello ve Konturbas’ dır.

Keman kendine özgü biçimiyle 16. yüzyılda Avrupa’ da ortaya çıktı. Teknesi, sırt ( Akçaağaç’ tan ) ve göğüs (Köknar’dan) ile yanlıklardan ( Akçaağaç’ tan ) oluşur. Göğsündeki iki delik “F “ biçimindedir. Solo ve eşlik görevi verilir (özellikle bir solo çalgıdır ). Hiç bir çalgıda olmayan ses rengiyle, çok zengin bir anlatım gücü vardır.

İlk kemanlar, Bavyera’ nın Füssen kentinde İtalya’ nın Brescia ve Cremona kentlerinde ve aynı çağda Paris’ de yapıldı. Teknenin uzunluğu 36 cm, toplam uzunluk yaklaşık 60 cm dir. Keman çalanlara kemani denir.

Keman yapım ustalarına Luthier denir. En büyük keman yapımcıları;
GagliAnolar, C.Fegant, J. B. Guadagnini, L. Guersan, Klotlar, D. Montagnana, Kuzey İtalyan Gasparo da Salo (1540-1609), Bresci’ dan Giovanni Maggini (1579-c. 1630) ve Cremona’ dan Andrea Amati (c.1520-c. 1611),  Keman yapım sanatı, 17.yüzyıl ve 18.yüzyıl başlarında, İtalya Cremona’dan Antonio Stradivari, Giuseppe Guarneri ve Avusturyalı Jacob Stainer’ ın atölyelerinde emsalsiz sanatsal bir zirveye ulaştı.

Guarnerius Kemanı Stradivarius Kemanından sonra ikinci sırada gelir. Bazılarına göre ise Guarnerius bütün kemanların üstündedir.

Ülkemizde keman yapım teknikleri çok gelişmiş çeşitli yarışmalarda birincilik alan lutierlerimiz vardır. Bunlar; Cafer Açın, Mesut Gözalan, Yunus Tarhan, Mehmet Alkan, Nevzat Önder, Ayhan Damcıoğlu, Ahmet İyi doğan, Emin Tilef, Bedi Akol’ dur.

Keman sanatçıları;

Kemani Hızır Ağa, Kemani Rıza Efendi, Kemani Corci, Kemani Körsebuh, Kemani Aleksan Ağa, Kemani Memduh, Bülbül-i Salih Efendi, Reşat Erer, Nubar Tekyay, Sadi Işılay, Hakkı Derman Selahhattin Ünal.

Üzerinde atlayarak ve sıçrayarak çeşitli hareketler yapılan çelik yayla gerdirilmiş bez ve spor...

Trambolin,
Üzerinde zıplamaya yarayan yaylı bir araç ve bu araç kullanılarak yapılan spor.


Trambolin, spor amaçlı yapılıp Dünya ve Olimpiyat organizasyonlarında yer alıp, bir spor dalı olmuştur. Günümüzde tüm Dünya ülkelerinde yaygın olan trambolin, Türkiye’de de çok kısa sürede tanındı ve sevilerek sporun ilerlemesine katkı sağlamıştır. Kurulu bir yay düzeneği üzerinde zıplamaya yarayan kişilerin akrobatik hareketler yapabildiği düşmeye karşı yumuşak minderlerle kaplı bir çeşit eğlence aracıdır. Otellerde, çay bahçelerinde ve Yazlıklarda, Parklarda, Yol Üzeri Tesislerde, Fuar Alanlarında, Spor tesislerinde kullanılmaktadır.  Koşmayı, zıplamayı ve eğlenmeyi seven, çocuklar ve yetişkinler için vücudu ve beyni disipline edici mükemmel bir jimnastik ve eğlence aletidir.  Çocukların vücut gelişiminde ve boy uzamasında fayda sağlar. 

XV.yüzyılda Osmanlılarda kullanılmış kabak kemaneye benzer Orta Asya çalgısı... .

Gizek,

Yelek bölümü iki karış uzunluğunda, enlice bir tür ok...

Puta,

Yay, ok atmak için kullanılan bir alet. Kavs veya kabza da denir. Ateşli silahlar bulunmazdan önce savaşların önemli silahı olan ok, yayların sağlam, kullanışlı olmasına göre isabetli olurdu. Yayın yapımı uzun bir emek mahsulü olduğu kadar ince bir sanatın da ifadesiydi. İyi bir yayın yapımı çok sabır ister ve yıllarca sürerdi. Türk yayları 110-140 cm uzunluğunda, 300-360 gr ağırlığında olurdu. Ağaç, kemik, sinir ve tutkal yay yapımında kullanılan esas maddelerdir. Yapımda kullanılan ağaçların en kıymetlisi akça ağaç ve kızılcık ağacı sürgünleridir. Yayın önemli bir parçası kemik, öküz veya manda boynuzundan yapılırdı. Yaya gerilen ve atış hızı sağlayan sinir ise öküzün, bilek ve dizi arasından çıkartılırdı.
 

Okların üzerine kuğu, kerkenes, karabatak ve tavşancıl kuşlarının tüyleri yelek olarak yapıştırılır. Yelek okun dengesini ve havayı yarmadaki kolaylığını sağlar. Tımarlanmış ceylân derisi de yelek olarak kullanılabilinir. Daha çok yaşlı karabatak kuşlarının tüyleri makbûldür. Ebuş denilen ok cinsine balıkçıl kuşunun tüyleri helezí´nî olarak sarılır. Tüylü oklar diğerlerine göre daha pahâlı ve makbûldür.

 

Başak (Temren); Okun ucuna konulan sivri demire başak veyâ temren (temürgen) adı verilir.

 

“Puta” adı verilen hedeflere (Talaş yahut pamuk çekirdeği ile doldurulmuş deri torba. ) atılmasından dolayı bunlara “puta atışı”, atılan yaylara “puta yayı”, hatta oklarına “puta okları” denirdi. Okların yelek ve formları hedef okçuluğuna uygun olduğu gibi, genelde günümüzde kullandığımız zeytin çekirdeği formundaki metal uçlar kullanılırdı.

 

Yelek bölümü iki karış uzunluğunda bir tür ok...

Puta,

Osmanlı’da spor maksatlı okçuluk yarışmalarının birkaç çeşidi vardır. Yarışmaların başta geleni uzun mesafe atışları idi. Bu disiplinde Osmanlı okçularının dudak uçuklatan mesafelere ok düşürdüğü kayıtlara geçmiştir. İkinci yarışma şekli hedef atışları idi. “Puta” adı verilen hedeflere atılmasından dolayı bunlara “puta atışı”, atılan yaylara “puta yayı”, hatta oklarına “puta okları” denirdi. Okların yelek ve formları hedef okçuluğuna uygun olduğu gibi, genelde günümüzde kullandığımız zeytin çekirdeği formundaki metal uçlar kullanılırdı.

 

"Puta" hedefi: Talaş yahut pamuk çekirdeği ile doldurulmuş deri torba yanda görülmektedir. (Askeri Müze, İstanbul)  Puta atışlarında puanlama hedefe vuran ok sayısıdır. Hedef üzerinde herhangi bir puan bölgesi söz konusu değildir. Yarışmalarda kazanan tarafa verilen hediyelere öndül denirdi. Yarışma anlamında kullanılan “koşu” kelimesi de hediye yerine kullanılmıştır. 

Okların kondukları torbalara “Kandil, kubur, tirkeş, sadak, ok kesesi, okluk” denir.

Eski Türklerin savaşa giderken taşıdıkları ipek yada yaban sığırı kuyruğundan yapılmış tuğ...

Beçkem,

Alamet, belge; ipekten veya yaban sığırı kuyruğundan yapılan alâmet olup savaş günlerinde yiğitler takınırlar.

Eski Türk sazları

Telli Sazlar (mızraplılar) ;

Bağlama(Çöğür) , Balalayka, Çeng, Çeşte, Dombra, Dutar, Koçkarca, Komuz, Lavta, Rubab, Rübab, Santur, Şahrud, Tanbur, Tar, Ud, Yatugan(Çetigen)

Yaylı Sazlar;

Kabak Kemane, Rebab, Kılkopuz, Kemençe, Hegit, Kopuz, Gizek

Üflemeli Sazlar;

Okarina, ney, Çığırtma, Düdük, Kaval, Zurna, May, Dilsiz Kaval, Tütek, Sipsi, Nefir, Kaynana Zırıltısı, Zurna,

Vurmalı Sazlar;

Bendir, Darbuka, Davul, Fırfırı, Goşa Nağra, Kaşık, Kudüm, Zilli Def,

Kaş

Ebru

Ortaçağın en büyük atış silahı...

Arbalet - arbalète,

Kundaklı, tetikli yay. (crossbow) ,

Tatar yayı, Kundaklı yay,

Ucu kıvrık bir tür hançer

Cenbiye