Ağaç kavunu...

Kebat, Kitra,

Utruç,

Sitra,

Ağaç Kavunu, (Citrus medica). 

Akdeniz çevresi, Hindistan'ın bazı bölgeleri ve Güney ile Orta Amerika'da yetişen,  turunçgiller (Rutaceae) familyasından limondan büyük, kalın kabuklu ve sarı renkli, yavaş büyüyen ağaç kavunu meyvesinin günümüzde kabuğu, yaprağı ve çiçeğinden yararlanılır. Ağaç 3 yaşına geldiğinde meyve vermeye başlar. Meyvesinin boyu eninden büyük genelde 12-15 cm arasındadır. Kabuğu  üzerinde pürüz ve çıkıntılar bulunan kalın, sert ve kokuludur. Meyvesi pasta, şekerleme, reçel yapımında, çiçek ve yapraklarının ise parfüm sanayiinde kullanılır. Hindistan' da ağacından baston yapımında kullanılır.

Ticari değeri olmayan tatlı ve ekşi meyveleri olan ağaç kavunu bir çok hastalıkların tedavisinde de kullanılır. Çiçeği açılmadan toplanır, 5 gün su içerisine bırakılır ve acılığı gidene kadar her gün suyu değiştirilir, sonra balla karıştırılarak marmelat yapılır, kış mevsiminde soğuk algınlığında, bronşit hastalığında, nefes darlığında bu karışımdan bir miktar yenirse şifalı gelir. Yaprakları hazmı kolaylaştırır, nefesi rahatlatır. Yaprağı ezilerek suyu balla karıştırılıp günde üç kez birer çorba kaşığı yenirse mesane iltihabına iyi gelir. 

Meyvesi Hesperidin isimli bir glikozit içermektedir. Bu madde P vitamini etkisi göstererek kılcal damarları kuvvetlendirmektedir. Kabızlığı giderir, mide ve ciğerlerin hararetini keser, mide ve kalbi kuvvetlendirir, kalp çarpıntısını giderir, sıtmaya iyi gelir. Ağaç kavununu veya yaprağını koklamak baş ağrısını geçirir, ferahlatır. Çekirdekleri ezilip aç karnına su ile içilirse bağırsak kurtlarını düşürür. Çekirdeğinin kabuğu dövülüp akrep sokan yere konursa şifalı gelir. Çekirdeklerinin külü diş diplerine ve ödemlere sürülürse faydalı gelir.
Kabuğu çiğnenirse ağız kokusunu giderir. Kabuğunun suyu ile yaralar pansuman yapılırsa şifalı gelir. Yılan sokmada suyunu içmek iyi gelir. Meyvenin Kabuğu hazmı kolaylaştırır.
Kurutulmuş meyveler güveleri kaçırmak için elbise arasına konulmaktadır. Yine, meyve kabuğu sirke içinde bir müddet bırakılıp sonra çamaşırlar içine bırakılırsa, güvenin zarar vermesini önler. Kabuklarının küllerinden merhem yapılıp sürüldüğünde varisi geçirir. Külü cüzzam yaralarına sürülürse iyi gelir. 

Çiçeğini koklamak dimağı kuvvetlendirir. Şehveti ve erkekliği artırır. Dahilen kullanılan günlük yaprak miktarı 40 gramı geçmemelidir. Gül suyu ile karıştırılıp göze damlatılırsa gözün yanma sim, ağrısını ve göz kapaklarının batmasını önler. 10 gram çam sakızı, 5 gram un, 5 gram çekilmiş kara biber tozu ve bir miktar bademyağı ile beraber kaynatılıp, yumurta akı ile merhem yapılarak basur tedavisinde kullanılır.

Ağaç kavunu reçeli;

Malzemeler: 

4 adet orta boy ağaç kavunu,  4 kg. şeker, 1 tane limon.

Yapılışı: 

Önce kavunların kabuklarını sonra en iç kısmını soyup çıkartalım. Sadece ortada kalan beyaz kısmı dilimleyip küp küp doğrayalım. Derin bir kapta bir gece suda bekletelim. Sonra sudan sıkıp çıkartalım ve tekrar suya koyup yarım saatte bir  3 kere suyunu değiştirelim ve tekar bol suyla kaynatalım. Bu arada acı suyu çıkmış oluyor.   Kaynadıktan sonra son kez sıkarak çıkartalım. Kavunlar nihayet hazır durumdalar. Derin bir kapta balını kaynatalım ve 1 limonla balını kestirip hazırda bekleyen ağaç kavunlarını balın içerisine bırakalım. Kıvamını alana kadar kaynadııktan sonra reçelimiz hazırdır. Bu reçelin yapılışı bana göre gerçekten zor ama tadı harika. Üzerine irice dövülmüş fındık veya cevizle servis edilir.

Kökü sürgün kesici olarak kullanılan bir bitki...

Ratanya, (Radix Ratanhiae), Fr. ratanhia 

Karabuğdaygillerden, 20-40 cm. yüksekliğinde, basit yapraklı, kökü sürgün kesici olarak kullanılan ağaççık (Krameria triandra).

Muhtelif Krameria (K. triandra Ruiz et Pavon, K.ixina Triana, K. argentea Mart. vs.) (Leguminosae) türlerinin kurutulmuş kökleridir. Bu türler 20-40 cm yükseklikte, basit yapraklı, kırmızı çiçekli ağaççıklar olup Peru, Bolivya ve Şili dağlarında yabani olarak yetişmektedir.

Baklagiller familyasından; Amerika’da yetişen ve birçok türü olan bir bitkidir. Kökü toz haline getirilip, kullanılır. Çiçekleri kırmızı; yaprakları uzun, ince ve uçları dilimlidir. Ratanya kökü 3-5 cm çapında, dallı, 20-30 cm uzunlukta, esmer kırmızı kabuklu, kokusuz ve buruk lezzetli parçalar halindedir. Nişasta, şekerler ve kateşik tanen {% 10-15) taşımaktadır. İyi bir kabızdır. Kanamalara ve ishale karşı in-fusyon (% 1-3) veya dekoksiyon (% 5) halinde da-hilen veya gargara halinde kullanılmaktadır. Ratanya Şurubu; ishali keser. Bağırsak iltihaplarını giderir. Basur memelerine karşı pomad ve fitil olarak kullanılır.

Çok şekerli bir tür yerelması...

Badat,  
Birleşikgillerden, şekeri çok, bir tür yer elması.

Yer elması,  

Latince Adı: Helianthus Tuberosus.

Toprak altında patates gibi yumruları olan bir bitki, sebze. Parlak sarı renkte çiçekler açan ve toprak altında patatese benzer yumruları olan bir sebze türüdür. Vatanı Kuzey Amerika olmakla beraber Avrupa ve Türkiye’ de sebze olarak yetiştirilir.

Besin maddesi olarak inulin ihtiva eder. Besin değeri patatese yakındır. Karbonhidrat miktarının düşük olması sebebiyle şeker hastalarının kullanabileceği iyi bir besin kaynağıdır. Süt artırıcı ve safra söktürücü etkisi de vardır. Haşlanarak sebze olarak yenir. Bol idrar söktürür. Kabızlığı giderir. Anne sütünü artırır. Bol miktarda fosfor, demir ve kalsiyum, A ve C vitaminleri içeren yer elması anne sütünü artırıyor, yaşlılara güç veriyor. Vücut direncini ve cinsel gücü arttırır. İçerdiği besin değerleri ile kansızlığa iyi gelir. Göğsü yumuşatır ve öksürüğü keser. Romatizma, mafsal ve nikris ağrılarını hafifletir. Basur şikâyetlerini azaltır. Cildi güzelleştirir.

Romatizma, gut hastalığı, kabızlık ve sindirim zorluğundan yakınanlara yerelması yemeleri salık veriliyor. Ayrıca tok tutucu özelliği ve az kalori içermesi nedeniyle diyet yapanlar için ideal bir sebze.

Yer Elmasının kökü haşlanarak yemeği yapılır ve yenir. 

Suyu ile saçlar yıkanırsa saç diplerini kuvvetlendirir. 

Ezilip lapa haline getirildikten sonra şişliklerin üzerine konursa faydası görülür. 

Besin değerleri yüksek kalorisi düşük bir besin olduğu için diyet yapanlar kullanabilir.

Zambakgillerden beyaz çiçekli, kökü yumrulu bir bitki...

Çiriş otu,

Sarızambak, 

Asphodelus ramosus, Liliaceae

Zambakgillerden; beyaz çiçekli bir bitkidir. Kökündeki yumrulardan “Çiriş” yapılır. Ülkemizde çiriş bitkisinin genç sürgünleri ve taze yaprakları sebze olarak pişirilip tüketilmektedir  Nisan-Temmuz aylarında çiçek açar.  Bileşimi nişasta, inulin, acı madde.

Faydaları;

Kadınlarda görülen beyaz akıntıyı keser.

Memeli basuru tedavi eder.

Mafsal ağrılarını dindirir.

İdrar söktürür.

Adet kanı söktürür. Adet düzensizliklerini düzene koyar.

Saçkıran tedavisinde de kullanılır.
 

Kullanım Şekli ve Dozu : 2 bardak suya 30 - 40 gr. bitki konularak kaynatılıp balla tatlandırılıp günde 3 defa yemeklerden evvel içilir.

Yumurta ile Mıhlama Yapılması;

Malzemeler :

1 kg. çiriş otu

3-4 adet kuru soğan

2 yemek kaşığı sıvıyağ

1 yemek kaşığı tereyağı

kişi sayısı kadar yumurta

tuz, karabiber, kırmızı pulbiber,

Yapılışı :

Çiriş otları üzerlerindeki beyaz kısım çıkarılır ve güzelce yıkanır. 1 cm uzunluğunda doğranıp tuzlu kaynar suda haşlanır. Suyu süzülüp ılık hale gelince elde sıkılır. Soğanlar piyazlık doğranıp tereyağı-sıvıyağ karışımında pembeleşinceye kadar kavrulur. Çiriş otu da eklenip bir süre karıştırılır. Üzerine yumurtalar kırılıp, tuz eklenir kapağı kapalı olarak pişirilir. Yumurtalar pişince isteğe göre karabiber-kırmızı pulbiber serpilerek sıcak servis yapılır.

Not;
Yemek pastırma, kıyma ile de yapılabilir. Ayrıca sarımsaklı yoğurt ile haşlanmış kısım karıştırılarak rakı mezesi olarak afiyetle yenir.

Düğün çiçeği...

Düğün Çiçeği (Hahnenfuss, Renoncule, Buttercup Ranunculus)

Sütlüce, Girit lalesi , Şekayık lalesi, Turna ayağı,  Kurbağa otu, Sütlüce otu, Yağ çanağı, Basur otu.

Düğünçiçeğigillerden; 30-60 cm. boyunda, uzun ömürlü bir bitkidir. Kökleri, ipliksidir. Nisan-Haziran aylarında çiçek açar. Zehirlidir. Yaprakları çok küçüktür ve üç parçalıdır. Hekimlikte nadiren kullanılır. Basur memelerinin şikayetlerini giderir.

 Nisan-temmuz ayları arasında, ekseriya parlak sarı, nadiren beyaz renkli çiçekler açan bir veya çok senelik otsu bitkilerdir. Çiçekleri ekseriya tek başlarına 5 veya daha çok parçalıdırlar. Taç yaprakları genellikle parlak sarı renktedir. Yapraklar elsi dilimli veya tam kenarlıdır. Memleketimizde 78 türü bulunmaktadır.
Düğünçiçeği (Ranunculus) türleri yakıcı, tahriş edici, kızartıcı ve zehirli bitkiler olarak tanınmışlardır. Genelde tedavi amacıyla kullanılmaz. Tedavi maksadıyla kullanılmakta olan türler şunlardır;Yakıcı düğünçiçeği, yumrulu düğünçiçeği, basurotu, zehirli bir tür olarak bilinen bataklık düğünçiçeği.

Hekimlikte kullanılan bir ravent türü...

Ribas,

Eskiden veba, basur ve mide hastalıklarının tedavisinde kullanılmış bir raventtir.

Ravent’in bazı türleri (Rheum compactum, undulatum v.b) süs bitkisi olarak yetiştirilir. Fakat sebze olarak yetiş­tirilen türleri de vardır; yeni filiz ve sür­günlerle üretilir. Ravent’ in yaprak sapla­rından reçel ve ezme yapılır.Ravent içindeki antrasen türevi heterozitlerden (antraglükozitler) dolayı iç yumuşatıcı nitelikler taşır; ayrıca içinde tanen bulunduğu için peklik verici ve kuvvet­lendiricidir.

Ege bölgesinde taze sarı incire verilen ad...

Lap, Taze incir.

Aydın'ın en önemli ürünlerinden olan incir, Sarılap incir' dir. Taze ve özellikle kuru incirin yenilmesiyle insan bedeninin hücreleri yenilenir. İncir, içerdiği yüksek oranlardaki protein, vitamin ve minerallerle hücrelerin yenilenmesini sağlayan bir besindir. 

İncir (Ficus carica), dutgiller (Moraceae) familyasından, anavatanı doğu Akdeniz ve güneybatı Asya (Türkiye'den Afganistan'a kadar) olan, ağaç ya da ağaççık nitelikli bir bitki türü ve bu türün meyvesidir. İncir bitkisinin çiçeklerinde tozlaşma olayı mazı böcekleriyle gerçekleşir. Bu olaya "Kaprifikasyon" denir.


İncirin faydaları;


İncir, içerdiği yüksek orandaki liflerle bedene giren kolesterolün kana karışmadan atılmasını sağlar.

Sindirimi kolaylaştıran incirin, bedeni bakterilere karşı koruyan etkileri de vardır.

İncir içerdiği yüksek orandaki kalsiyum ve fosforla kemik ve dişlerin oluşumu ile sağlıklarını garantiler, incirin içerdiği kalsiyum, diğer besinlerdekine göre daha kolay sindirilir. Süt içemeyen kişilerin incir yemeleri öğütlenir.

İncir, içerdiği 'benzaldehit' adlı maddeyle kanserli hücrelerin büyümesini önler, kansere karşı etkili olur.

Kuru incirden hazırlanan infüzyon, özellikle çocuklarda korkusuzca kullanılabilen etkili bir müshildir. Bunun için iki-üç kuru incir doğranır. Üzerine kaynar su dökülerek 10-15 dakika demlendirilip bir infüzyon hazırlanır. Bu infüzyondan günde 2-3 bardak içilir.

Körpe incir yapraklarının sütü siğile karşı etkilidir. Bu etkiyi sağlamak için körpe incir yaprağından sızan süt siğile sürülür.

Körpe incir yapraklarının ezilmesiyle hazırlanan yara lapası, çıbanların olgunlaştırılması ve baş verip delinmesinde etkili olur.

Kurutulmuş incir yapraklarıyla hazırlanan dekoksiyon, hemoroit (basur) ve çıbanlara karşı etkilidir. Körpe incir yaprakları, havadar ve güneş görmeyen bir yerde kurutulur. Bu yapraklar parçalanır. 2-3 tatlı kaşığı kurumuş yaprak bir bardak suda 30 dakika kadar kaynatılır. Böylece hazırlanan dekoksiyonla ıslatılan bez basur memesine sürülür ya da çıbanlara sarılır. Hemoroite karşı bu dekoksiyondan günde 2-3 bardak içilir.