Beyin iltihabı, yangısı ...

Ensefalit, (Fransızca encéphalite).

Beyin iltihabı, Beyin yangısı. 

Beyin ödemi.

Beyin dokusunun enflamasyonu (iltihabı).

En sık görülen iltihablanma şekli (viral) virüs kaynaklıdır. Beyin dokusunda virüsler, mantarlar, bakteriler, parazitler sonucunda iltihab oluşur. Baş ağrısı, kas ve eklem ağrısı, ateş, nöbet, bilinç kaybı, bellek sorunu, iştahsızlık, yorgunluk ya da güçsüzlük gibi belirtilerle ortaya çıkar. İki türlüdür. Birkaç gün gibi kısa sürede ortaya çıkan beyin yangılarına akut ensefalit, uzun zamanda ortaya çıkan beyin iltihaplarına ise kronik ensefalit denir. Kronik ensefalit aylarca sürebilir. 

Beyin iltihabı sonucunda beyin dokusunun  şişmesinden dolayı beyinde kanama ve beyin hücrelerinde hasar meydana gelir. 

Ensefalit ile Menenjiti birbirine oldukça benzemesine rağmen karıştırmamak gerekir. Menenjt (Fransızca méningite), beyin ve omurilik çevresinde bulunan dokuları etkileyen bir hastalıktır. Ateş, şiddetli baş ağrısı, kusma, sayıklama ve benzeri belirtilerle ortaya çıkan, beyin zarlarının iltihaplanmasıyla oluşan bir hastalık olup ensefalit gibi viral ya da bakteriyel bir hastalıktan kaynaklanır. Menenjitte beyin ve omurilik çevresindeki dokularda iltihablanma olarak görülür.

Ateş düşürücü, antiviral ve ağrı kesici ilaçlar kullanılarak tedavi edilir. Aşırı ateş ve şiddetli agrılı yangılarda hasta, Hastanede tedavi edilmelidir. Hastanın solunumu yeterli de­ğilse, oksijen verilmeli daha doğrusu solunum ciha­zına bağlanması gerekir. Hastadaki huzursuzluğu gidermek içinde sedatifler-sakinleştiriciler kullanılır.

Atlantik'te yaşayan "Tanrıların Balığı" olarak bilinen koyu renkli ve yassı, eti lezzetli bir dip balığı ...

Halibut,

Halibut Balığı.

Tanrıların Balığı olarak adlandırılır. 

Taş devri zamanında mağaralara resmi çizilen tek balık olarak bilinir. Norveç'te kültür çiftliklerinde üretilmektedir. Kutsal bir balık olarak bilinir. Kalkan ve pisi balığı gibi bu balıkta yassı bir balıktır. Balık yumurtadan çıktıktan sonra ilginç bir şekilde balığın gözü ile ilgili değişiklik olur. Balığın gözlerinden biri diğerinin yanına kayar. Bu şekilde değişik bir biçim sergiler. Balığın alt kısmı beyaz üst kısmı için kamuflaj için koyu renklidir. Doğada vakalanması gerçekten son derece zor bir balıktır. 

 

Dünyanın en büyük dip yassı balık türlerinden birisi olup atlantikte yaşayan türlerinden 320 kg. 'a kadar yakalanmıştır.  Atlantik okyanusunda bulunan bu balıklar Norveç'te çiftliklerde yetiştirilebilmiştir. 5-6 kg. ağırlığa erişince satılmaktadır. Balığın derisi kaygandır. Bu yüzden taze  saklanması kolay eti bembeyazdır. Bu balık dipte yaşar ve yatıp dinlenir. Bu durumda iken kumlu, pisi balığı rengi gibi kum rengine bürünerek kamufle olurlar.Balığın her iki tarafında da gelişmiş kaslar vardır.

Dişi balıklar 10 ve 14 yıl arasında yaşarlar. Her balık Aralık ve Haziran ayları arasında yumurtlama mevsiminde birkaç milyon pembe kadar yumurta bırakır. Yumurtalar büyük bir yumurta sarısının ile kaplı olarak larva olarak yaklaşık 16 gün boyunca serbestçe yüzer. Dört-beş hafta sonra, planktonlar ile beslenirler.  Balık cinsel olgunluğa ulaşana kadar, her yıl hızla yaklaşık 7-8 cm. kadar büyür. Atlantik halibut balığının ömrü 50 yıla kadar yaşayabilir. Ama tipik ömrü yaklaşık 25 ila 30 yıldır. Grönland, Norveç' te çok tüketilir.

Yerkürenin en eski arazilerinin bulunduğu ilk canlılar dönemi ...

Arkeyen, (Frn. archéen).
Arkeozoik,
Azoik.
Yunanca ilkel anlamına gelen arkhaios kelimesinden alınmıştır. 
Yerkürenin en eski arazilerinin tümüne verilen ad.
Antik dönemlere ait. 
Antekambriyen dönemi.
Prekambriyum’un en eski alt bölümüne verilen ad. 

Jeolojik zamanların en eskisi olan ve ilkel zaman denen bu dönem günümüzden 4-3,5  milyar yıl öncesine aittir. 

Eski kıtalar, Doğu Avrupa, Afrika, Kanada, Suriye ve Arabistan platoları bu dönemde masifleşmiştir. İlk tek hücreli canlılar bu dönemde yaşamıştır. Gnays, granit ve mikaşist katmanlarından oluşmuştur. Bu katmanlar jeolojik faaliyetler sonucunda çok şiddetle kıvrılmış olup katmanları arasında canlılara ait fosillere, hayvan kalıntılarına, bazı mantar ve yosun izlerine rastlanan bu döneme antekambriyen veya arkeozoik denir. 

   Jeolojik zaman ve devirler;  

• İlkel Zaman (Prekambriyen - Antekambriyen) - İlk bakteri ve algler oluşmuştur. 

• I. Zaman (Paleozoik) - Kıtalar tek parça olarak bütün bir haldeydi. Bu duruma Pangea denir. Yer kabuğundaki şiddetli kırılma ve kıvrılmalarla Ural ve İskandinav dağları oluşmuş. Sürüngenler ortaya çıkmıştır.Bu dönemin sonunda taşkömürü yatakları oluşmuştur. Balığa benzer ilk organizmalar, canlılar ortaya çıkmış olup bunlar graptolit ve trilobittir.  

• II. Zaman (Mezezoik): Tortulaşmanın olduğu durgunluk dönemidir. Yerkabuğu parçalanarak ayrı kıtalara bölünmüştür. Türkiye'nin bulunduğu sahada Tetis jeosenklinali oluşmuştur. İkinci zamana ait canlılar ammonit ve dinozordur. 

• III. Zaman (Neozoik -  Tersiyer ); Bu zamanda Atlas ve Hint Okyanusları ile buna bağlı olarak petrol, linyit,  tuz ve bor yatakları oluşmuştur. Alp-Himalaya  kıvrım dağları oluşmuştur. Kıtalar bugünkü görünümünü kazanmaya başlamıştır. Şiddetli volkanik olaylar ve depremler görülmüştür. Üçüncü zamana ait canlılar nümmilit, hipparion, elephas ve mastadon'lardır. 

• IV. Zaman (Antropozoik - Kuvaterner ). Bu zaman Buzul çağı ve buzul çağı sonrası olmak üzere iki döneme ayrılır. 

Buzul çağında; Daha ziyade kuzey yarım kürede şiddetli soğuma görülmüştür. Bunun etkisiyle batı Avrupa, İskandinavya ve Kanada gibi karalar buzullar altında kalmıştır. İklimde büyük değişiklikler nedeniyle dört buzul dönemi (Günz, Mindel, Riss, Würm) yaşanmıştır. Bunların sonucunda çeşitli hayvan ve bitki türleri yok olmuştur.

Buzul çağı sonrasında; İklimler bugünkü koşullara uygun hale gelmiştir. Bu dönemde  İstanbul ve  Çanakkale boğazları oluşmuştur. Egeid karası çökmüştür.

Yıkım, felaket gibi, çok kötü bir olay için kullanılan bir kelime ...

Katastrofik, (İng. catastrophic).

Felaket, yıkıcı. 
Yıkım, felaket gibi, çok kötü bir olay, 

Felaket etkisi yaratan anlamındadır.

Dünyada 1999-2009 yılları arasında katastrofik olaylarda 870 bin civarında kişi ölmüştür. Bu tür olaylara örnek olarak, Katrina Kasırgası ve İzmit depremini örnek olarak gösterebiliriz. Can ve mal kayıplarına sebebiyet veren sel, fırtına, kasırga, toprak kayması, deprem, tsunami gibi afetler en büyük katastrofik olaylardır.

Dünyanın en büyük buz kütlesi ....

Ross,

Ross Buz Şelfi, 1997

İng.Ross Ice Shelf, Frn.La barrière de Ross 

Antarctica kıtasındadır.

Afrika ve Okyanusya'nın güneyinde olan, Güney Kutbu'nu içeren ve içinde ülke bulunmayan tek kıtadır. Bu kıta 1840 yılında Charles Wilkes tarafından keşfedilmiştir. Afrika kıtasının yarısı kadar olan kıta, 14,4 milyon km²'lik yüzölçümüne sahip olup yazın ortalama hava sıcaklığı -20° C dir. Yunanca Antarktikos olarak verilen ismi Arktika'nın karşısı anlamındadır. 

Burada 2000 m. kalınlığında buz kütleleri vardır.  Bu buz kütleleri dünyadaki bütün buz kütlelerinin %92'sini oluşturarak 24 milyon km³' lük bir hacme sahiptir. Kıtanın kıyılarından koparak yüzen en büyük buz kütlesi Ross Buz kütlesi olup 525.000 km²' lik alanıyla dünyanın en büyüğüdür. Benzer bir buz kütlesi daha vardır ki bu  Ekström Buz kütlesidir ki Ross' a göre çok küçük bir büyüklüktedir. Deniz bilimlerinde ya da okyanusla ilgili olarak bu tür yüzen buz tabakası şeklindeki kütlelere buz şelfi denir.   

Bu yüzen bu buz tabakası 1841 yılında İngiliz denizci James Clark Ross tarafından keşfedilmiş olup kaşifin adına istinaden Ross adı verilmiştir. Bu buz kütlesinin büyük bir kısmı Yeni Zelanda sınırları içerisinde olup imtiyaz hakları da Yeni Zelandaya aittir.